Bu sanal dosya doğa severlere adanmışdır.
Gerçek doğa severlere.....
natura

Bu türde işler biraz karışık. Türün kabul edilen adı Juniperus polycarpos K.Koch. Ancak hem yerli, hem yabancı bitkibilim yazınında daha çok eşanlamı, Juniperus excelsa subsp. polycarpos (K.Koch) Takht. kullanılıyor.

Sınıflandırma

Daltaban ardıcının, soykütüğüne (Phylogeny) göre sınıflandırılması çizelgede.

Bitkibilimcesi Özcesi
Family
Subfamily
Genus
Section
Species
Cupressaceae
Cupressoideae
Juniperus
Sabina
polycarpos
aile
alt aile
cins
kısım
tür
Servigiller
Servigibiler*
Ardıçlar
Pulsu yapraklılar*
Daltaban ardıçı
Binomial name Juniperus polycarpos K.Koch. ikili ad

* işaretli adlar resmi değil, sınıflandırma aklınızda kolay kalsın diye ben uydurdum.

Juniperus polycarpos türünü bilimsel olarak ilk tanımlayıp yayınlayan kişi K.Koch, yani 1809-1879 yıllarında yaşamış Alman bitkibilimci Karl(Carl) Heinrich Emil (Ludwig) Koch. Dayandığı yayın 1849 baskılı ve latince "Linnaea; Ein Journal für die Botanik in ihrem ganzen Umfange. Berlin", cilt 22, sayfa 303. Yayına buradan ulaşabilirsiniz.

İki çeşidi var, ancak endemik olmadıkça alttaksonlar ilgi alanımın dışında.

daltaban ardıçı

Adköken

Latince polycarpos, eski rumcadan gelen birleşik bir sıfat, (rumca polys = çok) + (rumca karpos = yemiş, meyve) = bol meyveli demek. Kökeni belirsiz yöresel adı daltaban ardıcı. Yabancılar Turkestan Juniper ve eastern juniper olarak tanıyor, Türkmenistanda bol herhalde.

daltaban 2

Yayılım

Yurdumuzda Çoruh vadisinde, Gümüşhane ve Sıvasda yayılımı var. Küresel olarak Kafkasya, İran, Afganistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan, Pakistan, Oman yayılma alanıdır.

yerel yayılım

Yapı

Çok yıllık, herdem yeşil, yavaş gelişen, bazen yoğun yapılı basık çalı, bazen de sıklıkla 6-7 m boylu, nadiren 20-25 m ye varan, piramit yapılı veya yayvan taçlı dik ağaçdır. Yaşam ortamı, 300-3.500 m yükseltilerde, ama daha çok 1800 m nin üzerinde, daha çok karasal iklimli (soğuk kışlı) kurak kayalık yamaçlar ve plato bölgeleridir; çoğu kez dağlarda ağaç sınırını oluşturur. Sıklıkla tek başına yetişir, bazen de diğer türleri ile karışık ardıç ormanları oluşturur. Güneş sever. Tutunmuş ağaç kuraklığa çok dayanıklıdır, yıllık ortalama 500-1.000 mm yağışla yetinir, insana rastlamazsa 150-200 yıl yaşar. 6. bölge soğuklara (-23.2°C / -17.8°C) dayanıklıdır.

İki evciklidir (dişi ve erkek çiçekler ayrı bitkilerde), meyve ve tohum almak için iki cins ardıcın da çevrede olması gerekir. Tozlanma rüzgarladır. 7-12 mm çaplı, küresel kozalaklar, morumsu yeşilden maviye kadar renklerdedir ve, ancak iki yılda olgunlaşır.

Juniperus polycarpos, daha dörtköşe ve kalın (1-1,3 mm), sıklıkla düzensiz ve girift uç dalcıkları, daha geniş (1,2-1,6x0,8-0,9 mm) tepe yaprakları, daha az tohumlu (3-4) ve bazen daha büyük çaplı (14 mm) dişi kozalakları ile Juniperus excelsa’ dan ayırt edilir.

Sakınca

Daltaban ardıçının bilinen bir sakıncası yoktur.

Kullanımı

Malzeme – Odunundan, yapraklarından ve tohumlarından elde edişen özyağlar, kokulu sabun ve mum yapımında, kozmetikte, aromaterapide, böcek kovucularda kullanılır. Gövde kabuğu özellikle dibe doğru çok kalındır, esnek şeritler halinde soyularak, dam kaplaması ve kırılgan eşya korunağı olarak kullanılır. Kurutulmuş yaprakları tütsü olarak yakılır. Yaş yapraklar ezilince hoş, ferahlatıcı bir reçineli koku yayar. Özodunu (heartwood) morumsu kırmızı, diri odunu (sapwood) sarımsıdır. Düzgün ince damarlı kerestesi, orta sert, çok dayanıklı, iyi niteliklidir. Mobilyacılık, marangozluk ve doğramacılık, yerel inşaatlarda, küçük nesne ve kalem yapımında kullanılır. Güzel kokulu odunu tütsü olarak yakılır, yakıt olarak ya da mangal kömürü yapımında kullanılır.

Tarım – Bahçe süs bitkisidir.

Gıda – Juniperus polycarpos kozalakları çiğ veya pişmiş (fırınlanmış) tüketilebiliniyor. Yerli halk pilava çiğ katarak yermiş.

Geleneksel tıb – Kozalaklar idrar söktürücüdür (diuretic) ve, mayasıl (egzama), deri kızarıklığı (dermatitis) gibi cilt: astım, oksürük, soğuk algınlığı, bronşit, zatürree, gırtlak ilthabı ve verem gibi solunum yolları; kum, taş ve iltihab gibi idrar yolları sorunlarında, romatizma ve sarılıkda kullanılmaktadır. Sancılı adetde hılandırıcı (emmenagogue) ve, adet uyarıcı ve düşük yapıcı olarak da kullanıldığı bildirilmiştir. Kurutulmuş yaprakları demlenerek kalp ve sinir sorunlarında kullanılmış. Ağaçtan elde edilen sakız romatizma, sırt, diş ağrılarına iyi gelirmiş.

Modern tıb – Bitkinin öz yağında yüksek oranda "alpha-cedrene, junipene alpha-thujene, alpha pinene, alpha-cedrene, menthene ve limonene" olduğu; "antifungal", "antibacterial", "antitumor" ve "antioxidant" etkinliği; düşük yoğunluklarda bile doğal koruyucu özelliği; "endothelium-dependent and endothelium independent vasodilator and cardiomodulatory" etkisi; Alzheimers tedavisinde "anticholinesterase" etkinliği biliniyor.

daltaban

Çoğaltım

Tohumlar sert kabukludur, çok yavaş çimlenirler. Her biri 2-3 ay süreli soğuk-sıcak-soğuk iklimleme ve, dikim öncesi 3-6 saniye kaynar suya daldırma çimlendirmeyi hızlandırmak için gereklidir. Olgunlaşınca hemen, ya da daha yeşilken dikilen tohumların bir kısmı ilk baharda çimlenebilir. 5-10 cm boylu, gözlü olgun çelikler eylülde soğuk camekana dikilir. Bir yıl sonra son yerine şaşırtılır. yine eylülde yapılan daldımalar da 12 ayda köklenir.

KAYNAKÇA

forestryimages.org
temperate.theferns.info
conifers.org
botany.cz