Bu sanal dosya doğa severlere adanmışdır.
Gerçek doğa severlere.....
natura

Sınıflandırma

Finike ardıcının soykütüğüne (Phylogeny) göre sınıflandırılması çizelgede.

Bitkibilimcesi Özcesi
Family
Subfamily
Genus
Section
Species
Cupressaceae
Cupressoideae
Juniperus
Sabina
phoenicea
aile
alt aile
cins
kısım
tür
Servigiller
Servigibiler*
Ardıçlar
Pulsu yapraklılar*
Finike ardıçı
Binomial name Juniperus phoenicea L. ikili ad

* işaretli adlar resmi değil, sınıflandırma aklınızda kolay kalsın diye ben uydurdum.

Juniperus phoenicea türünü bilimsel olarak ilk tanımlayıp yayınlayan kişi L., yani Linnaeus, 1707-1778 yıllarında yaşamış, İsveçli bilimadamı Carl Linnaeus.Dayandığı yayın 1753 baskılı ve latince Species Plantarum, cilt 2, sayfa 1039. Yayına buradan ulaşabilirsiniz.

finike ardıçı

Kabul edilmiş bir adet çeşidi var, ancak endemik olmadıkça alttaksonlar ilgi alanımın dışında.

Adköken

Kimine göre phoenicea latince finikeli demek. Ağaç finikelilerin anayurdu Lübnanda çok yaygın(mış). Kimine göre ise phoenicea latince “Phoenicia” = mor-kırmızıdan (olgun yemişlerin rengi) geliyor. Doğal olarak yöresel adı Finike ardıcı, yabancı adlarıda Phoenicean juniper ve türevleri, Arabistanda ise Arâr olarak biliniyor. Lydian cedar, sabina baccifera, maritime savin, false savin diyende var.

finikeli

Yayılım

Akdeniz havzası bireyi olan Finike ardıcı, Tübives’e göre ülkemizde yalnız Muğlada var. Küresel olarak da Akdeniz havzasında yaygın. Kıyılarında demek daha doğru.

yerel yayılım

Yapı

Deniz kıyısından, kuzey Afrikada Atlas dağlarında 2400 m yükseltilere kadar yaşam alanı bulabilen, herdem yeşil, büyük çalı veya ağaççık olarak tanımlanıyor. Yinede 8 m boy, 2 m gövde çapı yapabiliyor.

Gariban çok çilekeş. Akdenizin tuzlu havasından etkilenmiyor. 9. soğuk bölge (-6.6°C / -1.1°C) dayanımlı. Kuraklık onun için önemsiz, 200 mm yıllık yağış yetiyor. En berbat topraklarda gelişebiliyor, kumlu, çakıllı, taşlı, kayalık, silisli, yeterki bataklık olmasın. Kökleri derine inmiyor ama, kayaları delecek kadar çetin. Az da olsa (pH 7.7-7.9) kireç varsa bayram ediyor. Olmazsa olmazı güneş, ışık, ışık. Baş düşmanı ateş. Çok çabuk alev alıyor. Yangın sonrası toparlanması olanaksız, ölüyor. Her yeni neslin ömrü yaklaşık 25 yıl. Açık deniz kıyılarında devamlı sert rüzgarın etkisiyle zamanla yatarak, yaşlı ağaç böyle kıvranır gibi görünüm alabiliyor.

finikeli 2

Resimdeki Juniperus phoenicea, Kanarya adalarından biri olan El Hierro'nun bitkisel simgesiymiş.

Finike ardıçı farklı görünümlerde olabilir. Genç fidan genelde çalıdır, zamanla dev çalıya dönüşür. Tek gövdeli ağaç tacı gençken küreseldir, sonra konikleşir, yaşlandıkça şemsiye gibi açılarak düzensizleşir, ama her zaman yoğun taçlı olarak ve çok yavaş gelişir. Gövde kabuğu grimsi koyu kahve renkte olup, şeritler halinde soyulabiliyor.

finikeli 3

Genç fidanlarda, 5–14 mm boy ve 1 mm genişlikte iğne yapraklar hakimdir. Hem üst, hem de alt yüzlerinde birer çift stomata bant vardır. Yaşlandıkça 1–2 mm boyda, yeşil yada mavi-yeşil renkte, üçlü çeverel veya çapraz karşılıklı dizili pul yapraklara dönüşür. Pul yaprakların sirt yüzlerinden reçine salgılanır.

Genelde tek, nadiren iki evciklidir. 5 mm boyunda bir sapın taşıdığı, 6-8 puldan oluşmuş üzümsü dişi kozalakçıklar 6–14 mm çaplı yuvarlak, turuncu-kahve renkli olup 3-8 tohum içerir. Kozalak 18 ayda olgunlaşır, sahneye ardıç kuşu girer.

2–4 mm uzunlukta oval erkek kozalakcıklar poleni erken ilkbaharda atar. Tozlanma rüzgarla.

finikeli 4

Rüzgarın yatırdığı kumul ardıçları, tuz korozyonuna dayanımları ile kıyı şeridinin ilk sağlam kuruma hattını oluştururlar. Genellikle diğer maki çalı çeşitleri ile beraber bulunurlar. Kıyı kumullarında iyi rüzgar kırıcı ve aşınım önleyici olurlar.

Odunu sert, sıkı, ince dokulu ve reçinelidir. İnce marangozlukta, kakmacılıkta ve kalem yapımında kullanılır. Afrikada yakıt odun ve odun kömürü yapımında kullanılır. Kerestelik gövdeli ağaçlar yalnız Atlas dağlarında bulunmaktadır.

Kozalaklar yemek ve alkollü içecek yapımında, özellikle gin tatlandırılmasında kullanılmaktadır.

Sakınca

Finike ardıçının yaprak ve dalları 2-3 % oranında uçucu yağ içerir. Bu yağ ve yapraklar zehirlidir. İçeriğinde pinene, sabinene, sabinol, geraniol, tannins ve trisiklik sesquiterpene thujopsene vardır. Ağız yoluyla alımında ağız, boğaz ve mide mükozalarında tahriş ve tahribat, baş dönmesi, kusma, şiddetli karın ağrısı, baş ağrısı, kanama, nefrit ve kramplara neden olmaktadır. Çok etkin adet hızlandırıcı ve rahim kasılma uyarıcısıdır. Kadınlar hiçbir dozda kullanmamalıdır.

Kullanımı

Malzeme – Finike ardıçının uçucu yağı thujopsene kaynağı ve kozmetik hammaddesi olarak kullanılmaktadır.

Geleneksel tıb – Geleneksel tıbda Juniperus phoenicea kas ve eklem ağrıları için kullanımı ile ilk kez mö 1500 de Mısırda kayda girmiştir. Akdeniz havzasında, diabet, ishal, romatizma, solunum ve idrar yolları hastalıklarında kullanımı çok yaygındır. Libyada çok riskli bir düşük yapıcı olarak kullanılmaktadır.

Modern tıbJuniperus phoenicea uçucu yağları ile ilgili çok ciddi çalışmalar var. Beyin tümörleri, akciğer, karaciğer, meme kanserleri ve tip 2 diyabetde oldukça iyi sonuçlar alınmış. Yemiş özsuyunun (Extract) antioksidan, antibakteriel ve karaciğer koruyucu özellikleri üzerine çalışmalar var. Bitki yapısında Ca, K, Fe, Na, Zn, Cr, Co, Br, As, Sb, Ba, Ce, La, Lu, Rb, Sc, Sm, ve Yb varlığı tesbit edilmiştir.

KAYNAKÇA

wikipedia
wikimedia
gbif.org
conifers.org
eol.org
maltawildplants
photomazza
freenatureimages