Bu sanal dosya doğa severlere adanmışdır.
Gerçek doğa severlere.....
natura

Sınıflandırma

Boz ardıçın soykütüğüne (Phylogeny) göre sınıflandırılması çizelgede.

Bitkibilimcesi Özcesi
Family
Subfamily
Genus
Section
Species
Cupressaceae
Cupressoideae
Juniperus
Sabina
excelsa
aile
alt aile
cins
kısım
tür
Servigiller
Servigibiler*
Ardıçlar
Sabinililer*
Boz ardıç
Binomial name Juniperus excelsa M.Bieb. ikili ad

* işaretli adlar resmi değil, sınıflandırma aklınızda kolay kalsın diye ben uydurdum. Latince sabina İtalyan yerleşim merkezi Sabini'den geliyor.

Juniperus excelsa türünü bilimsel olarak ilk tanımlayan kişi M.Bieb., yani 1768-1826 yıllarında yaşamış Alman bilimadamı Friedrich August Marschall von Bieberstein. Dayandığı yayın 1808 baskılı ve latince "Flora taurico-caucasica exhibens stirpes phaenogamas :in Chersoneso Taurica et regionibus caucasicis sponte crescentes / " cilt 1-2, sayfa 425. Yayına buradan ulaşabilirsiniz.

boz ardıç

Alttürü yok.

Adköken

excelsa latince, yüksek, boylu anlamında bir sıfat. Zaten yöresel ad olarak boz ardıçın yanı sıraq yüksek ardıç ve boylu ardıç da kullanılıyor. Çerkem de deniyormuş. Yabancı adları da Greek juniper, Grecian juniper (Yunan ardıcı), Crimean juniper (Kırım ardıcı) ve bunların diğer dillerdeki eşdeğerleri. Yabancı dilde adlar için kaynak burada.

boz ardıç
Akpınar Köyü civarı, Erdemli - Mersin, Türkiye. 1650 m.

Yayılım

Boz ardıçın yurdumuzda Artvin, Aydın, Balıkesir, Bilecik, Bitlis, Erzurum, Gümüşhane, Hakkari, İçel, Kahramanmaraş, Kastamonu, Kayseri, Kütahya, Muğla, Niğde, Sinop, Vanda yayılış gösterdiği bildirilmektedir. Trakya ve güney-doğu Anadolu hariç, tüm yurda dağılmış: (1b) Çatalca-Kocaeli, (1ç) Güney Marmara, (2a) Batı Karadeniz, (2b) Orta Karadeniz, (2c) Doğu Karadeniz, (3a) Asıl Ege, (3b) İç Batı Anadolu, (4a) Yukarı Sakarya, (4b) Orta Kızılırmak, (4c) Yukarı Kızılırmak, (4ç) Konya, (5a) Yukarı Fırat, (5b) Erzurum-Kars, (5c) Yukarı Murat-Van, (5ç) Hakkari, (6a) Antalya, (6b) Adana bölümlerinde hep var.

yerel yayılım

Küresel yayılımı oldukça geniş: Arnavutluk, Bulgaristan, Yunanistan, Makedonya, Kırım, Kafkasya, Kıbrıs, Suriye, Lübnan, Filistin. İtalyaya sonradan bulaşmış.

boylu ardıç
Saksağan Boğazı'nda bir boylu ardıç ağacı. Saimbeyli, Adana.

Yapı

Ülkemizde 150-2700 m yükseklikierde orman açıklıkları, tepeler, dağların kurak kayalık yamaçları boz ardıçın yaşam ortamıdır. Doğu Karadeniz hariç bütün Anadolu'da kuru ve taşlı yamaçlarda tek tek veya gruplar halinde bulunur. Akdeniz maki vejetasyonunda yer almaz. Toros dağlarında çoğu kez ağaç sınırını oluşturur. Güneş sever, gölgede gelişemez. Taşlı, kumlu, kireçli süzek toprakları sever. Kuraklığa dayanıklıdır. Bağıl nemi fazla düşük olmayan yerlerde iyi gelişme gösterir. 6. bölge soğuğa (-23°C / -17°C) dayanıklıdır. Orman tahribatından sonra, orman toprağını en son terk eden artçı ağaçtır.

Boz ardıçlar gençken iri çalı formunda iken geliştikçe ağaç formuna kavuşurlar. 15-25 m ye kadar boylanan, düzgün gövdeli ve gençlikte dar konik tepeli, yaşlanınca yuvarlak veya dağınık tepeli herdem yeşil ağaçlardır. Genelde ana bir eksenin baskın olduğu dallanma şekli (monopodial) hakimdir. Ana dallar yatay duruşlu ya da az yukarı doğru, yaşlı ağaçlarda eğri büğrüdür.

Gövde çapı 1.5-2.5 m dbh a (DBH = the Diameter at Breast Height = Göğüs yüksekliğindeki çapı) ulaşabilir. Gövde kabuğu önceleri pürüzsüz, sonra kağıtsı tabakalı kırmızımsı kahverengi ve düz, sonraki dönemlerde dökülen küçük pullar halindedir. Yaşlı ağaçlarda ise kabuk kahverengi kül grisi renginde, lifli ve boyuna çatlaklıdır.

Ağaç çok sayıda ve yoğunlukta, düzensiz gelişmiş dalcıkla kaplıdır. Uç dalcıkları çok ince (0,7-1 mm çaplı), hafif dört köşeli, dayanıklı ve yaprakla kaplıdır.

Fidan ve sürgünlerde iğne uçlu 8-10 mm uzunluğunda genç yapraklar vardır. Yapraklar açık yeşil veya mavimsi yeşil renkte, karşılıklı veya 3lü ya da 4lü çevrel dizilirler, üst yüzünde iki mavimsi-beyaz çizgi bulunur, genel olarak sürgünlere gevşek şekilde kapanmış ya da sürgünlerle dar açı yapacak şekilde ve sık dizilişlidirler. İğne yaprakların uçları sivri, batıcıdır.

Dalcıklarda pul yapraklar oval veya eşkenar dörtgen formunda, gri-yeşil, sürgünlere tamamen yatmış haldedir. Pul yaprakların uçları içeriye doğru bükülmüştür ve sırtlarında belirgin halde yağ bezesi vardır. Pul yapraklar sürgünlere karşılıklı ya da 3lü çevrel dizilirler. Tomurcuklar çıplaktır ve yaprak koltuklarında gizlenmiş şekildedir.

Boz ardıç iki evciklidir. Tozlanma rüzgar yardımıyla olur. Erkek çiçek kozalakçıkları sonbaharda olgunlaşmaya başlayıp, Mart ayında tam olgunlaşır, başta yeşilimsi, olgunlaştıkça kirli sarımtırak renkte, 4-6 mm boyunda silindirik yapıda olup, dalcık uçlarında bitim olarak yer alırlar. Dişi çiçek kozalakçıkları Mart ayında olgunlaşır, 2-3 mm boyunda, turuncu yeşil renkte ve dalcık uçlarında bitim olarak tek-tek yer alırlar.

İki yılda olgunlaşan üzümsü kozalak, 8-12 mm. çapında ve 4-6 puldan oluşur. Olgun kozalaklar koyu morumtrak-kahverengi veya siyah renkte, üzerleri dumanlıdır. Her bir kozalakta 4-10 adet kestane kırmızısı renkte, yumurta formunda, sivri uçlu ve küçük tohumlar bulunur. Tohumların uçları kozalağı delerek dışarıya çıkmış durumdadır.

boz ardıç yemişi

Çoğaltımı ve yetiştirilmesi adi ardıç gibidir, ancak gelişimi çok yavaş, kerestelik olabilmesi için en az iki asır gerekiyor. En iyisi dokunmayın.

Kullanımı

Erozyon kontrol çalışmalarında, bozuk ekosistemlerin yeniden kazanılmasında da kullanılır. Odunları çok dayanıklı, ince dokulu ve kalitelidir. Öz odunu koyu vişne çürüğü rengindedir. Müzik aleti yapımında kullanılır. Yemişler çiğ veya pişmiş olarak yenebiliyor. !!! Sakıncaları hakkında herhangi bir bilgi yok. Hindistanda ateşli hastalıklarda bilincin kaybına karşı dalları yakılarak dumanıyla hasta tütsüleniyormuş.

KAYNAKÇA

wikipedia
wikimedia
Plants for a future
conifers.org
Doğanay - Bitki Materyali – Gymnosperm -9.Ders
Türkiye ardıç türlerinin doğal yayılışları...