Bu sanal dosya doğa severlere adanmışdır.
Gerçek doğa severlere.....
natura

Sınıflandırma

Andızın soykütüğüne (Phylogeny) göre sınıflandırılması çizelgede.

Bitkibilimcesi Özcesi
Family
Subfamily
Genus
Section
Subsection
Species
Cupressaceae
Cupressoideae
Juniperus
Juniperus
Caryocedrus
drupacea
aile
alt aile
cins
kısım
altkısım
tür
Servigiller
Servigibiler*
Ardıçlar
İğne yapraklılar
Kaynaşmış tohumlular*
Andız
binomial name Juniperus drupacea Labill. ikili bilimsel adı

* işaretli adlar resmi değil, sınıflandırma aklınızda kolay kalsın diye ben uydurdum. Latince caryo- ceviz gibi sert kabuklu yemişli demek, cedrus da sedir ağacı.

Juniperus drupacea türünü bilimsel olarak ilk tanımlayan kişi Labill., yani 1755-1834 yıllarında yaşamış Fransız bitkibilimci Jacques Julien Houtou de Labillardière. Dayandığı yayın 1791 baskılı ve latince "Decas Prima. Icones Plantarum Syriae Rariorum, Descriptionibus et Observationibus Illustratae..." çok uzun adlı eser; sayı 2, sayfa 14. Yayına buradan ulaşabilirsiniz.

Andız

Alttürü yok.

Adköken

drupacea latince "drupa"dan geliyor, tek ve sert çekirdekli, etli meyve. Andız yöresel lehçelerle anduz, ındız olarak da anılıyor. Avrupa dillerinde daha çok «Suriye ardıcı» anlamına gelen adlar (İngilizce Syrian juniper, Almanca syrischer Wacholder, Norveççe syrisk einer, Fransızca genévrier de Syrie, İspanyolca enebro de Siria) kullanılır.

Andız

Yayılım

Andızın ülkemizde Antalya, Hatay, İçel, Karaman (Toroslar ve Amanoslar) illerinde, 2.445 ha. alanda yayılış gösterdiği, olgun yemiş tahmini potansiyelinin 30.000 ton/yıl olduğu bildirilmektedir. Andız en iyi yayılışını (6a) Antalya ve (6b) Adana bölümlerinde Güney Toros Dağları’nda 1000-1600 metreler arasında yapar. Gezen adam Mersinde Cehennem deresi vadisinde ve Çamlı yaylada gözlemlemiş.

yerel yayılım

Küresel yayılımı Yunanistan, Türkiye, Suriye, Lübnan, İsrail (bakınız) ile sınırlı.

Yapı

40 m tepe yüksekliği ve en az 350 cm gövde çevresi ile türün belkide en boylu örneği Kahramanmaraş ilinin, Onbirşubat ilçesine bağlı Kalekaya mahallesinin (rakım 980 m, Toroslar) Kasımdede mezarlığında bulunmaktadır. Adresi verdim, gidip görebilirsiniz.

600-1800 m yükseltide yamaçlar, çalılık ve kayalıklar, orman açıklıkları doğal yaşam ortamıdır. Kireçli toprakları sever. Gölgede gelişemez. 7. bölge soğuğa (-17°C / -12°C) dayanıklıdır.

Andız, ardıç (Juniperus) cinsinin en çok boylanan türüdür. Otalama 12 m, bazen 40 m ye kadar boylanan, gençlikte piramidal, ileri yaşlarda geniş ve yuvarlak tepeli herdem yeşil ağaçlardır. Ağaççık görünümünde olanlar da vardır.

Gövde çapı 2 m ye ulaşabilir. Gövde kabuğu kalın, gri-kahve renkte, ince şeritler halinde boyuna çatlaklıdır. Dallar yükselen yada yayılan tipte gelişir. Dalcıklar üç kenarlı, belirgin çıkıntılı, yeni sürgünlerde yeşilimsi, bir yaş üstü kahverengidir.

İğne yapraklar sert, sivri uçlu, ince-uzun mızrak biçiminde sürgüne 3lü çevrel dizili ve yatay yayılımlı gelişir. 5–25 mm uzunlukta, 2–3 mm olan iğne yaprakların hafif kanallı üst yüzünde ortada yeşil renkte ve yaprak uzunluğunca devam eden bir çizginin her iki tarafında belirgin halde iki stoma çizgisi vardır. Yaprakların buzlu yeşil alt yüzünde, ortada uzunca bir çıkıntı vardır.

Diğer ardıç türlerinde çıplak olan tomurcuklar andızda yumurta formundadır ve sivri uçlu pullarla örtülüdür. Yaprak koltuklarında bulunan bu tomurcuklar çok küçüktür.

Andız erkek ve dişi ağaçları ayrı olan iki evcikli (dioik) bitkidir. Erkek çiçekler kozalakçık şeklinde ve yaprak koltuklarında 3-6 tanesi bir arada demet halinde bulunur.

genç sürgünler

3-4 mm boylu sarı erkek külahlar, diğer tüm Juniper türlerinden farklı olarak 5-20 li kümeler şeklinde oluşur, erken ilkbaharda pollenin uçmasından sonra dökülürler.

Dişi çiçekler de üçer üçer çevrel dizilmiş, çok sayıda pullardan oluşmuş kozalakçık halinde olup, yaprak koltuklarında kısa bir sürgünün ucunda, yan durumlu olarak ve tek-tek yer alırlar.

Andız yemişi, 15-25 mm çaplı yuvarlak yapısıyla Juniperus cinsinin en büyüğüdür. İki yılda olgunlaşır. Gençken mumlu yeşildir, geliştikçe mavi-mora döner, olgunlaşınca tozlu kahve rengidir. Kaynaşmış 6-9 etli puldan oluşmuştur. Ortasında sert çekirdek gibi kaynaşmış ve odunlaşmış iç pulların çevrili 3 tohum barındırır. Yani diğer ardıçlar gibi tohumlar serbest değildir.

Çoğaltımı ve yetiştirilmesi adi ardıç gibidir, ancak daha çabuk gelişir.

andız yemişi

Kullanımı

Andız yemişleri çiğ veye pişmiş yenebilir. Dağ köylerinde genç kozalakların su ile kaynatılması sonucu “Andız Pekmezi” elde edilir. Bu ekstre taşıdığı şekerler ve vitaminler nedeniyle kuvvet verici ve afrodizyak olarak kullanılmaktadır. Toz edilmiş kozalak bal ile karıştırılarak dahilen kurt düşürücü olarak alınır.

Andızın dal ve gövde parçalarının yakılması ile andız katranı elde edilir. Siyah renkli, şurup kıvamında, özel ve keskin kokulu bir sıvıdır. Dâhilen solunum ve idrar yolları hastalıklarına karşı tek başına veya Çörekotu yağı ile karıştırılarak hap halinde alınır. Haricen hayvanların deri hastalıklarına karşı kullanılır. Arı kovanlarında oluşan mantar hastalıklarına karşı tütsüsü kullanılır. Andız ağacının odunu hoş kokulu olduğundan ağızlık ve çeyiz sandığı imalatında kullanılır. Standardı bulunmamaktadır.

KAYNAKÇA

wikipedia
Plants for a future
conifers.org
Flora of Israel Online
Türkiye ardıç türlerinin doğal yayılışları...
Andız ve Fidan üretim teknikleri