Bu sanal dosya doğa severlere adanmışdır.
Gerçek doğa severlere.....
natura

Sınıflandırma

Adi ardıçın soykütüğüne (Phylogeny) göre sınıflandırılması çizelgede.

Bitkibilimcesi Özcesi
Family
Subfamily
Genus
Section
Subsection
Species
Cupressaceae
Cupressoideae
Juniperus
Juniperus
Juniperus
communis
aile
alt aile
cins
kısım
altkısım
tür
Servigiller
Servigibiler*
Ardıçlar
İğne yapraklılar*
Tek stomalılar*
Adi ardıç
binomial name Juniperus communis L. ikili bilimsel adı

* işaretli adlar resmi değil, sınıflandırma aklınızda kolay kalsın diye ben uydurdum.

Juniperus communis türünü bilimsel olarak ilk tanımlayan kişi L., yani Linnaeus, 1707-1778 yıllarında yaşamış, İsveçli bilimadamı Carl Linnaeus.Dayandığı yayın 1753 baskılı ve latince Species Plantarum, cilt 2, sayfa 1040. Yayına buradan ulaşabilirsiniz.

Adi ardıç
Juniperus communis – Adi ardıç

Alttürü yok, dört kabul edilmiş çeşidi var:
Juniperus communis var. depressa Pursh,
Juniperus communis var. megistocarpaFernald & H.St.John,
Juniperus communis var. nipponica (Maxim.) E.H.Wilson ve
yurdumuzda da gelişim gösteren Juniperus communis var. saxatilis Pall.

bodur ardıç
Juniperus communis var. saxatilis Pall. - Bodur ardıç

Adköken

Latince communis, adi, her yerde bulunan demek. Derken, küresel yayılım haritasına bakarsanız abartmadığımı anlarsınız. Yöresel adı ile adi ardıç, bu alemin en yaygın odunsu bitkisidir. İngilizce adı doğal olarak common juniper. Bu bitkinin 61 lisanda yabancı adları merak ediyorsanız burada bulabilirsiniz.

Adi ardıç
Juniperus communis – Adi ardıç

Yayılım

Anavatanı bilinmiyor. Yurdumuzda Çoruh vadisinde, Artvin, Erzincan, Erzurum ve Kars illerinde, 2000-2700 m yükseltilerde volkanik kayalıklarda ve orman kenarlarında yetiştiği bildirilmiştir. bizimbitkiler.org.tr dağılımı haritalamış: (2c) Doğu Karadeniz Bölümü, (5a) Yukarı Fırat Bölümü, (5c) Yukarı Murat-Van Bölümü.

yerel yayılım

Unutmayın, adi ardıçın bir de çeşidi var: Juniperus communis var. saxatilis Pall. Yerel adı bodur ardıç. Bodur ama çok daha yaygın: (1ç) Güney Marmara Bölümü, (2a) Batı Karadeniz Bölümü, (2b) Orta Karadeniz Bölümü, (2c) Doğu Karadeniz Bölümü, (3a) Asıl Ege Bölümü, (3b) İç Batı Anadolu Bölümü, (4b) Orta Kızılırmak Bölümü, (4c) Yukarı Kızılırmak Bölümü, (5a) Yukarı Fırat Bölümü, (5b) Erzurum-Kars Bölümü, (5c) Yukarı Murat-Van Bölümü.

bodur yayılım

Adi ardıçın küresel yayılımına gelince, listelerin hepsini incelemeye sabrınız yetmez. İki örnek grin ve powo. Farklara kafanızı takmayın. Bu biraz aynı dinden iki mezhebe benziyor, eniyi biz biliriz hikayesi. Benzetme cuk oturdu zira biri amerikan, diğeri ingiliz. Fikir edinmek için bize wkinin haritası yeter.

küresel

Yapı

Adi ardıç herdem yeşil, çok yıllık, yaşam ortamına göre 10 m, nadiren 16 m boylanabilen piramidal veya yuvarlak tepeli bir ağaç veya çoğu kez de dipten itibaren yoğun dallı çalı ya da yerde sürünen, yatık tepeli bodur çalılardır. Üçlü çevrel dizilmiş iğne yapraklar gövdeye dik çıkar. Yapraklar yeşildir; içyüzlerinde tek beyaz bant vardır. Düğüm noktalarından sürgünler ve çiçekler gelişir.

ardıç

Çiçekler, ikinci yıl dallarında, yaprak saplarında üçlü olarak gelişir ve kese şeklini alırlar. Erkek keseler sarımsı kahve renkte, 2–3 mm boydadır ve nisan-mayıs aylarında polenin dökülmesinden sonra hemen düşerler. Pollen allerjiktir, solunum yollarını ve deriyi tahriş eder.

Erkek çiçek.
Erkek çiçek.

Dişi çiçek kesesi sarımsı yeşildir, tozlanmadan sonra kapanır. Yemiş 18 ayda olgunlaşır, mor-siyah, üstü lacivert mumsu sırlı, 4-12 mm çaplı küreye dönüşür. Her biri tek bir tohum taşıyan, genelde üç, nadiren altı etli pulun kaynamış halidir.

Dişi çiçek.
Dişi çiçek.

Yetiştirilmesi ne kadar kolaysa çoğaltılması da o kadar zordur. Tohum olgunlaşınca hemen soğuk camekâna dikmek gerekiyor. Ancak çimlenme çok geç oluyor. Her biri 2-3 aylık soğuk-sıcak-soğuk dönemler gerekiyor. Çimlenmeyi hızlandırmak için tohumu önce buzdolabında bir süre bekletmek, sonra 3-6 saniye kaynar suya batırmak gerekiyor. Şansınız varsa ilk ilkbaharda çimleniyor. Yoksa, sabrınızda yoksa, ardıç kuşunuz da yoksa.....

genç sürgün

Çelikle ve daldırma ile çoğaltım eylül ve ekim aylarında yapılıyor, köklendirme homonu kullanılırsa iyi sonuç veriyor. Çelikler 5-10 cm boylu olgun dallardan alınır, soğuk camekâna dikilir. 12 ayda köklenen çelikler sonbaharda esas yerlerine nakledilir.

Sakınca

Her ne kadar geleneksel tıbda ilaç, mutfakta baharat, sanayide tatlandırıcı olarak çok kullanılıyorsa da adi ardıçın yemişi dahili olarak büyük dozlarda ve sürekli kullanımlarda ishal ve böbrek tahribatı yapmaktadır. Kullanım süresi 6 haftayı geçmemelidir. Böbrek hastaları ve gebelik döneminde kadınlar asla kullanmamalıdır.

Kullanımı

Gıda − Adi ardıç yemişleri sonbaharda, tam olgunlaşınca toplanır, taze olarak tüketilir, yada kurutularak saklanır. Yumuşak, kırçıllı, tatlı, reçineli etli ardıç yemişi çiğ veya pişmiş tüketilebilirse de daha çok baharat olarak turşularda (sauerkraut), dolmalarda, sebze ve et yemeklerinde kullanılır.

33% şeker ve 10% reçine içeren adi ardıç yemişleri baharat özelliğini 0.2-2% oranında içerdiği uçucu yağdan almaktadır. Bu yağ, 80% α- ve β-pinene, thujene, sabinene, 5% terpinene-4-ol, α-terpineol, borneol ve geraniol bileşenlerinden oluşur; sesqiterpenes (α- ve β-cadinen, caryophyllene) izleri de vardır. Baharat olarak kullanılacak ardıç yemişleri kullanımdan hemen önce öğütülmelidir.

Kavrulmuş ve öğütülmüş tohumlar kahve yerine kullanımaktadır. Yaprak ve dallar ve/veya yemişler kaynatılarak çay gibi içilebilir.

Geleneksel Tıb − Adi ardıç yemişinin geleneksel tıbda evsel ilaç olarak sağlam bir yeri vardır. Tam olgun ardıç yemişi güçlü bir çürüme önleyici (antiseptic), ıtırlı rahatlatıcı (aromatic), gaz giderici (carminative), terletici (diaphoretic), güçlü idrar söktürücü (diuretic), deri kızartıcı (rubefacient), mide desteği (stomachic), ve kuvvet verici (tonic) dir. Sistit, hazım sorunları, müzmin eklem yangısı (chronic arthritis), damla hastalığı (gout), romatizma sorunlarında kullanılmaktadır.

Ardıç yemişi çiğ olarak yenebileceği gibi, çay gibi demlenip içilebilir de. ANCAK yüklü dozlarda ve uzun süreli kullanım idrar yollarında sorunlar ve/veya ishale neden olabilir, DİKKAT. Bir DİKKAT de kadınlar için. Ardıç yemişinin bir adı da "bastard killer" piç öldürendir, gebelik süresince az veya çok kullanımı düşük yaptırabilir. Birde adet dönemlerinde kanamayı arttırmaktadır.

Ezilmiş yemişle yapılan merhem açık yaralara iyi gelmektedir. Dallarının kaynatılmasıyla elde edilen su kepek önleyici şampuan olarak kullanılmaktadır. Ardıçın uçucu yağı aromaterapide toksin gideriçi olarak kullanılmaktadır, v.s. Modern tıbda kullanımı ile ilgili akademik bir kaynağa da henüz rastlamadım.

Tarım − Bahçecilikte adi ardıç, herdem yeşil süs çalısı olarak yetiştirilmektedir. Ancak elma-armut üreticilerini canından bezdiren Gymnosporangium pas hastalığının da barındırıcısı olduğu gözardı edilmemelidir.

Uram − Gövde boyutları kereste üretimine elverişli değildir. Ancak odunu, uzun dayanımlı hoş kokusu, süsleyici doğal yapısı, yoğunluk, sertlik ve dayanıklığı, elyapımı süs ve mutfak gereçleri için değerlidir.

Sanayide, özellikle Avrupada, alkollü içkilerin tatlandırılmasında kullanılıyor ardıç. Örneğin nasıl anason rakının olmazsa olmazı ise, ardıç da cinin olmazsa olmazı. Adı ondan geliyor zaten: Juniperus halk dilinde olmuş juniper, evrim geçirmiş olmuş genever, kısalmiş olmuş gin, dilimizde de doğal olarak cin. Artık cin tonik içerken "ardıç tonik" diye kulağımı çınlatırsınız umarım.

Adi ardıç uçucu yağı, sanayide kullanılan parfüm hammaddesidir. Sıcak iklimlerde gövde çiziklerinden elde edilen reçine vernik üretiminde kullanılır. Tütsü olarak yakılır. İyi bır böcek kovucudur.

KAYNAKÇA

tubives
theplantlist
conifers.org
luontoportti
gobotany
minnesotawildflowers
gernot-katzers-spice-pages
USDA Fire Effects Information System Ormancılar için kaynak.
Bodur ardıç